Filmde kıtlık ve anarşi, iki çocuklu bir
aile üzerinden anlatılıyor. Şehirden kaçıp evlerine dönen Laurent ailesi,
evlerinin başka bir aile tarafından işgal edilmiş olduğunu görüyor. Silahlı işgalci
aile, Laurent ailesini silah zoruyla evden kovmaya çalışıyor. Georges Laurent bulundukları
yerin özel mülk olduğunu ve bunu yapmaya haklarının olmadığını belirtiyor ancak
bu sözler silahlı aileyi hiçbir şekilde etkilemiyor; çünkü ortada bir devlet
düzeni yok, yani korkacakları büyük bir güç yok. Bunun üzerine Georges, silahlı
erkekle pazarlık yapmaya girişiyor. Evde hep beraber yaşayabileceklerini,
düşman olmadıklarını anlatmaya çalışsa da kaostan gelen güvensizlik ve herkesin
herkese karşı sürekli savaş halinde olması baskın çıkıyor ve Georges sözünü
bitiremeden öldürülüyor. Silahlı erkek; Anne ve çocuklarını evden
kovuyor. Bunun üzerine Anne, tanıdıklarının evlerine gidiyor, bir süre orada
kalmaya çalışsa da oradan da ayrılması gerekiyor. Burada evlerinde kaldıkları
kişiyle olan konuşması dikkat çekiyor: Anne, kocası Georges’un işgalci aile
tarafından öldürüldüğünü ve evlerinin işgal edildiğini anlatıyor. Konuştuğu
kişinin görevinin onları korumak olduğunu söylüyor. Bunun üzerine konuştuğu
kişi “Durumun ne olduğunun farkında değil misin? Yoksa sadece aptalı mı
oynuyorsun?” diyor. Bu konuşmadan ortada bir devlet düzeninin kalmadığını,
toplumsal yaşamın insanlara artık herhangi bir anlam ifade etmediğini ve
herkesin kendi başının çaresine bakması gerektiği anlayışının insanların
zihinlerine yerleştiğini görüyoruz. Bu konuşmadan sonra evden kovulan Anne ve
çocukları evden ayrılıp bir ahıra sığınıyorlar. Bir gece Eva, Anne’i uyandırıp
Benny’nin kaybolduğunu söylüyor, Benny’yi ancak sabaha karşı yabancı bir
çocuğun yanında bulabiliyorlar. (Bu sırada ahır da yanıyor ve Anne bu sebeple
Eva’ya tokat atıyor.) Ailenin yabancı çocukla ilk karşılaşmasındaki güvensizlik
de dikkat çekiyor burada. Anne, yabancı çocuğun yarasına bakarken nereden
geldiğini soruyor çocuğa. Çocuğun cevabı ise havadan sudan bir sohbetin bile
insanların yaşamlarından silinmeye başladığını gösteriyor bize. Anne, çocukları
ve yabancı çocuk birlikte tren istasyonunun yolunu tutuyorlar. Tren bir umut
gibi görünüyor, bu trene binip daha güvenli daha stabil bir yere gitmeyi umuyor
Anne. İstasyona vardıklarında orada başka insanların da beklediğini görüyorlar.
Yabancı çocuk bir şey çalmaya yelteniyor ama oradakilerden biri onu durduruyor.
Koslowski ve diğerleri geldiğinde bir kadın hırsızlık teşebbüsünden bahsediyor.
Eşyası çalınan Brandt konuyla ilgilenmese de Koslowski olayın üstüne gidiyor ve
kurallara uyulması gerektiğinden bahsediyor. Brandt bu güç gösterisini
Koslowski’nin belindeki silaha bağlıyor. Filmin bu kısmından sonra
Koslowski’nin lider rolünü görebiliyoruz. Buradaki liderlik seçimle, genel
iradeyle değil zor kullanmaya dayanıyor. Koslowski bağlantıları sayesinde erzak
edinebiliyor ve daha da önemlisi Koslowski’nin silahı var. Koslowski gücünü
adil kullanmıyor, bir görev bilinciyle yapmıyor ve gayesi kesinlikle hizmet
değil; diğer herkes gibi sadece kendini düşünüyor. Koslowski’yi şartların
yarattığını düşünüyorum. Burada Thomas Hobbes’un Leviathan’ından 13. bölümdeki
bir parçayı alıntılamam gerekiyor:
“Devlet olmadıkça herkes herkese karşı daima savaş halindedir. […]
insanlar hepsini birden korku altında tutacak genel bir güç olmadan yaşadıkları
vakit, savaş denilen o durumun içindedirler ve bu savaş herkesin herkese karşı
savaşıdır. […] savaşın doğası da çarpışma eyleminden ibaret olmayıp, tersine
bir güvencenin bulunmadığı, çarpışmaya yönelik kesinleşmiş eğilimden oluşur.
Bunun dışındaki bütün zamanlarda barış vardır.”
Filmde Thomas Hobbes’un insanın doğa
durumu hakkındaki düşünceleri açıkça yansıtılıyor. Herkes herkesle sürekli
savaş halinde, toplumsal yaşam bitmiş, herkesin sınırsız özgürlüğü var ve
ortada herkesi korkutacak bir güç de yok. Thomas Hobbes’un da belirttiği gibi böyle
bir ortamda, çalışmaya yer yoktur; çünkü çalışmanın karşılığı belirsiz ve hepsinden
kötüsü, hep şiddetli ölüm korkusu ve tehlikesi vardır ve insan hayatı yalnız,
yoksul, kötü, vahşi ve kısa sürer. Böyle bir ortamda tren istasyonu
sakinlerinin barış ve güven içinde yaşamak için bazı haklarını Koslowski’ye
devredip mini bir Leviathan yaratmaları anlaşılabilir bir şeydir.
Filmin sonraki kısmında Brandt’in
eşinin, bulundukları durumun ümitsizliğine öfkelenip etrafa saldırdığını
görüyoruz. Burada Brandt’in tepkisi dikkat çekiyor. Yabancı çocuğa, eşyasını
çalmasına rağmen, tepki göstermeyen ve makul birine benzeyen Brandt eşine tokat
atabiliyor ve öldürmekle tehdit edebiliyor. Bu ve Anne’in Eva’ya tokat atmasını
birleştirecek olursak aslında herkesin gücü yettiği kişiler üzerinde egemenlik
kurmaya çalıştığını çıkarabiliriz. Leviathan’ın aynı kısmındaki şu parça da
bunu destekliyor gibi:
“[…] ve hakir görme veya küçümsenme belirtileri gördüğünde ise,
doğal olarak, cesaret edebildiği kadar (ki bu cesaret, insanları barış içinde
tutacak bir gücün yokluğunda, herkesi birbirine saldırtmaya yetecek kadar
büyüktür) kendisini küçümseyenlerden, zarar vererek, başkalarından da korkutma
yoluyla daha büyük bir değer koparmaya çalışır.”
Bundan sonraki kısımda tren
istasyonuna başka insanların da geldiğini ve böylece istasyonun kalabalıklaştığını
görüyoruz. Bu sırada Anne ve istasyona yeni gelen bir kadın arasında kısa ama ilginç
bir mülkiyet tartışması yaşanıyor. Anne, kadının bulunduğu yerin kendilerine
ait olduğunu iddia ediyor. Burada absürt bir mülkiyet anlayışı var sanki.
Anne’in istasyona gelip o yeri sahiplenmesinin üzerinden daha bir hafta bile
geçmemiş, o yeri hak etmek için yaptığı tek şey ise o yeri yeni gelen kadından
kısa bir süre önce kapmak ancak buna rağmen daha önce hiç kimseye ait olmayan
bir yerin mülkiyetinin sırf kendisi birkaç gün önce geldi diye kendisine ait
olduğunu hiçbir mantıklı dayanağı olmaksızın iddia edebiliyor. Bu da J. J.
Rousseau’nun bir toprak parçasını çitle çevreleme sözünü hatırlatıyor. Neyse ki
yeni gelen kadın buna inanacak kadar saf biri çıkmıyor ve Anne başka bir uygar
toplumun kuruluşunun sebebi olmaktan kurtuluyor.
Hayat sürekli bir ıstırap, insan bitmek
bilmez bir yaşam mücadelesi veriyor ve her an yok olma tehlikesiyle karşı
karşıya kalmış bir durumda. Kimse kimseye güvenmiyor, çünkü güvenmemesi
gerekiyor daha uzun yaşayabilmesi için. Gücü yeten gücünün yettiği kişiden bir
şeyler elde etmeye çalışıyor ve zayıfları koruyacak daha büyük bir güç
yok. Barış ve güvenliğin olmadığı böyle
bir ortamda insan hakları fikri de hiçbir şey ifade etmiyor. Bu da insan
haklarının aslında devlet ve toplumun güvencesine bağlı olduğunu gösteriyor. İnsanlar
böyle yaşamaktansa bir araya gelip, istemeden de olsa, belli başlı tavizler
vererek kendilerine güvenlik ve bir çeşit garanti sağlıyorlar. Birlikte üretip
gelişmek için değil de ayrı ayrı yok olmamak için toplum içinde yaşamak zorunda
kalıyorlar bu şekilde. Küçük güç odakları kuruluyor ve bunlar git gide
kendilerinden daha büyük güçlerle yer değişiyor. Bu güç odakları büyüdükçe
topluma güven de artıyor. Buna Anne’in istasyona sonradan gelen insanların
liderlerine kocasını öldüren adamı şikâyet etmesini ve vardığı kararı beğenmese
de kabullenmek zorunda kalmasını örnek olarak gösterebiliriz.
Sonuç olarak, bana göre filmde bir
devlet düzeninin olmadığı durumdaki insanın doğa hali ve bunun insanları
toplumsal sözleşmeye nasıl yönelttiği Thomas Hobbes’un toplumsal sözleşme
görüşü üzerinden anlatılıyor.
Devamını Oku Canım »
